Iturria

Iturri honek Batzalarrin kalearen hasieran, elizaren ondoan, zegoen batzar-mahaia eta zuhaitza ordezkatu zituen, leku horretako sakraltasunaren sinbolo gisa, han egiten ziren akordio, itun eta tratuen fede ematen zituztenak.

Iturri hau, eskualde osoko kalitate artistikorik handiena duena, Martin Saracibarrek eraiki zuen 1854an, herriaren erdigunean ura izateko beharraren ondorioz eta ordura arte zeuden urak osasungaitzak zirelako (animaliekin partekatzen ziren, arropa eta mondongoak garbitzen ziren, animalien hesteak odolosteak eta txorizoak egiteko). Horrela, iturri berri bat proiektatzen da orduko errege-bidearen ondoan, elizako plazan, auzotarrei eta oinezkoei zerbitzua emateko. Ura iturburu eta errekasto batetik zeramikazko ubideen bidez eraman zen, zati bat izan ezik, beste errekasto bat salbatzeko eta ibai bat eta institutu ondoko zubia zeharkatzen zituena, burdinez egin behar izan zena.

Obra egin ahala, baldintzak aldatzen joan ziren eta iturriaren hodiak handitu egin ziren (lehen bi baino ez zeuden) eta errepidearen eta sakristiaren artean garbitoki bat jarri zen. Hala, giza kontsumorako iturri bat egon zen, gero aska bat eta azkenean, garbitokia.

Jatorrizko iturriaren diseinua, 1854koa, ez da ezagutzen, erdiko zutabea baino ez baitzen geratu, altuera murriztu baitzitzaion platera eta errematerako mototsa gainean jartzeko. Pileta albeolatua, tutuak dituen kaxa, brontzezko kerubinak eta platerezko goiko errematea geroago gehitu zitzaizkion, eta uste da XIX.mendearen azken bi hamarkadetakoak direla, gutxi gora behera, burdinezko elizpea eraiki zen garai berekoak (ikus Eliza).

1930eko etxeko ur-hartunearekin batera, uraska eta garbitokia desagertu egin ziren eta gaur iturria daukagu soilik, Merkatuko Plazara mugitu berri dena.

Iturria: Felix Mugurutza Montalbán